Przegląd języków zapytań

Eklektyczny i stronniczy przegląd języków zapytań do baz danych: obiektowych, półstrukturalnych i XML.

Podziękowania

Dla Grzegorza Enzo Dołęgowskiego za wpisanie moich notatek do komputera.

Przykładowy schemat obiektowej bazy danych

Przykłady są oparty na modelu danych i zachowania dla obiektowych baz danych.

K = {Osoba, Małżeństwo, Zameldowanie}

typ(Osoba) =        [ PESEL : String;
                      Imię : String;
                      Nazwisko : String;
                      Ojciec : Osoba;
                      Matka : Osoba;
                      Dzieci : {Osoba} ]
			   
typ(Małżeństwo) =   [ Mąż : Osoba;
                      Żona : Osoba;
                      Data_zawarcia : Date;
                      Data_ustania : Date;
                      Dzieci : {Osoba} ]

typ(Zameldowanie) = [ Obywatel : Osoba;
                      Adres : [ 
                                Ulica : String;
                                Nr_domu : String;
                                Nr_miesz : String;
                                Miejscowość : String;
                              ]
                      Od_kiedy : Date;
                      Do_kiedy : Date;
                      Rodzaj : String
                    ]

Język zapytań NaszQL

select wyrażenie
   from ciąg deklaracji zmiennych zakresowych
   where warunek logiczny

Przy czym wyrażenie jest jednym z:

  1. element W*,
  2. agregacje na zbiorach (count, sum, avg, flatten, element - koercja kolekcji na jej jedyny element),
  3. zmienne zakresowe.

Pierwszy przykład

NaszQL:
select [ Nazwisko : x.Nazwisko, Imię : x.Imię ]
  from x ∈ Osoba
  where x.Imię = 'Adolf';
O2 (ODMG OQL):
select struct(Nazwisko : x.Nazwisko, Imię : x.Imię)
  from x in Osoba
  where x.Imię = 'Adolf';
SQL, ad hoc, „brudny”:
select Nazwisko, Imię
  from Osoba
  where Imię = 'Adolf';
SQL, aplikacyjny, „czysty”:
select x.Nazwisko, x.Imię
  from Osoba x
  where x.Imię = 'Adolf';
Język 3GL:
fromfor x ∈ Osoba do
whereif x.Imię = 'Adolf' then
selectoutput [ Nazwisko : x.Nazwisko, Imię : x.Imię ]

Złączenie zależne (ewaluacje od lewej do prawej)

NaszQL:
select [ Nazwisko : x.Nazwisko, Rodzic : x.Imię, Dziecko : y.Imię ]
  from x ∈ Osoba, y ∈ x.Dzieci
  where x.Nazwisko = y.Nazwisko;
Język 3GL:
for x ∈ Osoba do
  for y ∈ x.Dzieci do
    if x.Nazwisko = y.Nazwisko then
      output [ Nazwisko : x.Nazwisko, Rodzic : x.Imię, Dziecko : y.Imię ]
SQL, złączenie niezależne:
select x.Nazwisko, x.Imię as Rodzic, y.Imię as Dziecko
  from Osoba as x, Osoba as y
  where x.Nazwisko = y.Nazwisko
    and y in x.Dzieci;

Brak potrzeby GROUP BY

NaszQL:
select [ Imię : x.Imię, Nazwisko : x.Nazwisko, Potomstwo : count(x.Dzieci) ]
  from x ∈ Osoba
  where count(x.Dzieci) > 5;
SQL87:
select x.Imię, x.Nazwisko, count(*)
  from Osoba x, Osoba y
  where x.PESEL = y.PESEL_matki or x.PESEL = y.PESEL_ojca
  group by x.PESEL, x.Imię, x.Nazwisko
  having count(*) > 5;
SQL99 (bez GROUP BY):
select x.Imię, x.Nazwisko,
  (select count(*)
     from Osoba y
     where x.PESEL = y.PESEL_ojca or x.PESEL = y.PESEL_matki) as Potomstwo  
  from Osoba x
  where Potomstwo

Przetwarzanie kolekcji

Wnuki:
select [ Imię : x.Imię, Nazwisko : x.Nazwisko, 
         Wnuki : flatten(select y.Dzieci from y ∈ x.Dzieci ) ]
from x ∈ Osoba;
Jedynaki i ich rodzice:
select [ Nazwisko : y.Nazwisko, Rodzic : x.Imię, Jedynak : y.Imię ]
  from x ∈ Osoba, y ∈  x.Dzieci
  where count(x.Dzieci) = 1;

Wyrażenia ścieżkowe

select [ Nazwisko : m.Mąż.Nazwisko, ImięŻony : m.Żona.Imię, ImięMęża : m.Mąż.Imię ]
  from m ∈ Małżeństwo
  where Data_zawarcia > #16.03.2006#;

Wyrażenia scieżkowe są:

  1. skalarne, gdy nie ma atrybutów zbiorowych na ścieżce,
  2. zbiorowe, gdy jest choć jeden atrybut zbiorowy na ścieżce.

Wyrażenia ścieżkowe z wyrażeniami regularnymi zawsze są zbiorowe:

Krok ścieżkiZnaczenie
_Dowolna krawędź grafu
(x)0 albo 1 wystąpienie ścieżki x
(x)*Dowolna liczba (również 0) wystąpień ścieżki x
(x)+Dowolna dodatnia liczba wystąpień ścieżki x
(x | y)Jedno wystąpienie ścieżki x albo jedno wystąpienie ścieżki y
Wszyscy przodkowie Krzysztofa Stencla:
select [ Imię : z.Imię, Nazwisko : z.Nazwisko ]
  from x ∈ (select y
              from y ∈ Osoba
              where y.Imię = 'Krzysztof and y.Nazwisko = 'Stencel'),
       z ∈ x._*.(Ojciec|Matka)
Wszyscy przodkowie Krzysztofa Stencla z dokładną specyfikacją ścieżki:
select [ Imię : z.Imię, Nazwisko : z.Nazwisko ]
  from x ∈ (select y
              from y ∈ Osoba
              where y.Imię = 'Krzysztof and y.Nazwisko = 'Stencel
       z ∈ x.(Ojciec|Matka)+

Zmienne ścieżkowe

Na zmiennej ścieżkowej możemy zapamiętać ścieżkę, która doprowadziła do przetwarzanego obiektu:

(ścieżka)@Z

Do zmiennej odwołujemy się poprzez @Z. Ścieżki i nazwy pól są obywatelami I kategorii.

Pokrewieństwo:
select [ Imię : y.Imię, Nazwisko : y.Nazwisko, Pokrewieństwo : @P ]
  from x ∈ Osoba, y ∈ x.((Ojciec|Matka)+)@P
  where x.Imię = 'Krzysztof' and x.Nazwisko = 'Stencel';
Jako etykieta pola struktury:
 
select [ Imię : z.Imię, Nazwisko : z.Nazwisko, @P: u.Imię ]
  fromz ∈ Osoba, u ∈ z.(Ojciec|Matka)@P;
Aplikacja ścieżki do innego obiektu:
select [ Imię : z.Imię, Nazwisko : z.Nazwisko, pokrewieństwo : @P,
         TenSamPoziomPokrewieństwaUKorbsdaja : y.@P.Imię ]
  from x ∈ Osoba, z ∈  x.((Ojciec|Matka)*)@P, y ∈ Osoba
  where x.Imię = 'Krzysztof' and x.Nazwisko = 'Stencel'
    and y.Imię = 'Marcin' and y.Nazwisko = 'Korbsday';

Ewaluacja ścieżek

Rozpatrujemy tylko ścieżki bez cyklu, a dokładniej bez powtórzeń węzłów. Co najwyżej jeden węzeł może wystąpić dwa razy i wtedy jest on także węzłem ostatnim. Wyrażenia ścieżkowe ewaluuje się do zbioru ścieżek.

Ścieżką nazwiemy ciąg (w0, l1, w1, l2, w2, ..., ln-1, wn-1, ln, wn). Dla takiej ścieżki zmienna ścieżkowa ma wartość:

@P = l1, l2, ..., ln

Możliwe scenariusze ewaluacji ścieżek

Zbiorowe i skalarne wyrażenia ścieżkowe

select [ Imię : x.Imię, Nazwisko : x.Nazwisko, 
         Wnuki : flatten(select y.Dzieci from y ∈ x.Dzieci) ]
  from x ∈ Osoba;

Przyjrzymy się wyrażeniu:

flatten(select y.Dzieci from y ∈ x.Dzieci)

i typom jego podwyrażeń:

typ(y.Dzieci) = {Osoba}
typ(select y.Dzieci from y ∈ x.Dzieci) = {{Osoba}}
typ(flatten(select y.Dzieci from y ∈ x.Dzieci)) = {Osoba}

W językach „strukturalnych”, gdy nie wolno korzystać ze zbiorowych wyrażeń ścieżkowych konieczne jest flatten i podzapytanie select. W językach „semistrukturalnych” za pomocą zbiorowych wyrażeń ścieżkowych możemy napisać to zapytanie znacznie prościej.

select [ Imię : x.Imię, Nazwisko : x.Nazwisko, Wnuki : x.Dzieci.Dzieci ]
  from x ∈ Osoba;

Dane półstrukturalne

Grafy bez typów, np. OEM (Object Exchange Model) to zbiór krotek (oid, typ, wartość). Jeśli typ węzła jest złożony, to mogą z niego wychodzić krawędzie skierowane do innych węzłów (dowolnych). Tu najlepiej pasują te konstrukcje ścieżkowe, ponieważ chodzimy po grafie.

Przykładowe dane półstrukturalne

Wierzchołki w grafie są:

  1. atomowe, gdy prrzechowują wartość, tu: &3, &5, &6, &8, &9.
  2. złożone, gdy mają wychodzące krawędzie, tu: &1, &2, &4, &7.

Lorel i UnQL

select x
  from DB.Osoba x
  where exists y in x.Dziecko : y.Imię = 'Józef';
select wnuk : x
  from DB.Osoba.Dziecko.Dziecko x;
select wnuki : (select y from x.Dziecko y)
  from DB.Osoba.Dziecko x;
select potomki : (select y from x(.Dziecko)* y)
  from DB.Osoba x;
select osobaipotomki : [ x, potomki : (select y from x(.Dziecko)* y) ]
  from DB.Osoba x;

Przykładowe dane półstrukturalne

Zamiana etykiet na wartości:
select małżonek : [ rola : @L, kto : x.Nazwisko ]
  from DB.Małżeństwo._@L x
  where @L = 'Mąż' or @L = 'Żona';
Wyłączenie pewnych etykiet (wyłączamy księdza i wszystkie węzły bez nazwiska):
select małżonek : [ rola : @L, kto : x.Nazwisko ]
  from DB.Małżeństwo. _@L x
  where @L <> 'Ksiądz'
    and count(x.Nazwisko) > 0;

Przykładowe dane półstrukturalne

XML

XML należy uważać za sposób zapisu i transmisji danych. XML jest dobrym sposobem zapisu danych seminstrukturalnych.

(Document Type Definition) = Schemat danych

<!ELEMENT USC             (Osoba+)>
<!ELEMENT Osoba           (PESEL, Imię, Nazwisko, Zameldowanie*, Dzieci?)>
<!ELEMENT PESEL           (#PCDATA)>
<!ELEMENT Imię            (#PCDATA)>
<!ELEMENT Nazwisko        (#PCDATA)>
<!ELEMENT Dzieci          (Osoba+)>
<!ELEMENT Zameldowanie    (Adres, Data_od, Data_do?)>
<!ELEMENT Data_od         (#PCDATA)>
<!ELEMENT Data_do         (#PCDATA)>
<!ELEMENT Adres           (Miejscowość, Ulica?, Nr_domu, Nr_mieszkania?)>
<!ELEMENT Miejscowość     (#PCDATA)>
<!ELEMENT Ulica           (#PCDATA)>
<!ELEMENT Nr_domu         (#PCDATA)>
<!ELEMENT Nr_mieszkania   (#PCDATA)>

Przykładowy dokument XML

<?xml version="1.0" encoding="windows-1250" ?>
<USC>
  <Osoba>
    <PESEL>71071287347</PESEL>
    <Imię>Krzysztof</Imię>
    <Nazwisko>Stencel</Nazwisko>
    <Dzieci>
      <Osoba>
        <PESEL>98050342344</PESEL>
        <Imię>Julia</Imię>
        <Nazwisko>Stencel</Nazwisko>
      </Osoba>
      <Osoba>
        <PESEL>00022045455</PESEL>
        <Imię>Klaudia</Imię>
        <Nazwisko>Stencel</Nazwisko>
      </Osoba>
      <Osoba>
        <PESEL>02090475747</PESEL>
        <Imię>Natalia</Imię>
        <Imię>Kornelia</Imię>
        <Nazwisko>Stencel</Nazwisko>
      </Osoba>
    </Dzieci>
  </Osoba>
</USC>

XML-QL

Ogólny wzorzec składni zapytania:
where oddzielone przecinkami warunki i deklaracje zmiennych zakresowych
construct wynik
PESELE osób mających dzieci (zmienne są poprzedzone dolarem):
where
  <Osoba>
    <PESEL>$P</PESEL>
    <Dzieci>$y</Dzieci>
  </Osoba> in 'abc.xml'
construct
  <result>$P</result>
Spłaszczenie struktury dokumentu (</> zamyka ostatni znacznik):
where
  <Osoba></> element_as $O in 'abc.xml'
construct
  $O
Osoby z takim samym imieniem i nazwiskiem:
where
  <Osoba>
    <PESEL>$P</PESEL>
    <Imię>$I</>
    <Nazwisko>$N</>
  </> in 'abc.xml',
  $I = $N
construct
  <result> $P</>
Złączenie zależne:
where
  <Osoba>
    <Nazwisko>$N</>
    <Dzieci>$D</>
  </> in 'abc.xml',
  <Osoba>
    <Nazwisko>$M</>
  </> in $D,
  $M != $N
construct
  <wynik>
    <Rodzic>$N</>
    <Dziecko>$M</>
  </>
Zapytanie zagnieżdżone (element_as przypisuje całość znacznika na zmienną, z którą jest związany, tu: wartością zmiennej $O będzie znacznik Osoba) :
where
  <Nazwisko>$N</> in 'abc.xml'
construct
  <Lista>
    <Nazwisko>$N</>
    where
      <Osoba>
        <PESEL>$P</>
        <Nazwisko>$M</>
      </> element_as $O in 'abc.xml',
      $N = $M
    construct
      $O
  </>
Zmienne w znacznikach (wypisanie listy znaczników z dokumentu):
where
  <$P></> in 'abc.xml'
construct
  <Znacznik>$P</>
Ścieżki w znacznikach; symbole jak w DTD (wszyscy potomkowie osób):
where
  <Osoba>
    <(Dzieci.Osoba)+></> element_as $O
  </> in 'abc.xml'
construct
  <Potomek>$O</>
Wszystkie miejscowości i ulice:
where
  <(Dzieci.Osoba)+.(Miejscowość|Ulica)>$A</> in 'abc.xml'
construct  
  <Adres>$A</>
Numeracja znaczników:
where
  <Osoba>
    <Dzieci>
      <Osoba[$I]>$O</>
    </>
  </>
construct
  <Dziecko>
    <Nr>$I</>
    <Osoba>$O</>
</>

XSLT

XSLT też jest językiem zapytań, choć trochę nietypowym. XSLT odpowiada gramatyce atrybutywnej za akcjami. Arkusz stylów XSLT steruje zejściami rekurencyjnymi w głąb przetwarzanego dokumentu.

<?xml version="1.0" encoding="windows-1250" ?>

   <xsl:stylesheet version="1.0" xmlns:xsl="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform"
                                 xmlns:html="http://www.w3.org/TR/REC-html40">
      <xsl:template match="/">
         <html:html>
            <html:head>
               <html:title>Lista rodów</html:title>
            </html:head>
            <html:body>
               <xsl:apply-templates/>
            </html:body>
         </html:html>
      </xsl:template>

      <xsl:template match="/Osoba">
         <html:h1>Ród: <xsl:apply-templates select="Nazwisko"/></html:h1>
         <html:ul>
            <xsl:call-template name="wydruk-Osoby"/>
         </html:ul>
      </xsl:template>
       
      <xsl:template match="Osoba" name="wydruk-Osoby">
         <html:li>
            Nazwisko: <xsl:apply-templates select="Nazwisko"/><html:br/>
            Imię:     <xsl:apply-templates select="Imię"/>
            <xsl:if test="Dzieci">
               <html:ul>
                  <xsl:apply-templates select="Dzieci/Osoba"/>
               </html:ul>
            </xsl:if>
         </html:li>
      </xsl:template>
      
      <xsl:template match="Nazwisko">
         <html:b> <xsl:value-of select="."/></html:b>
      </xsl:template>
      
      <xsl:template match="Imię">
         <html:b> <xsl:value-of select="."/></html:b>
      </xsl:template>
   </xsl:stylesheet>

Od 23 stycznia 2018 wizyt 232. Valid XHTML 1.0 Strict Krzysztof Stencel